ปลุกพลังวิถีถิ่นใต้ สู่สุขภาวะแห่งอนาคต

SouthernThaiWayForFutureWellBeing

(20250819_1 เพื่อแผ่นดินเกิด)

ในการเปิดงานปีนี้ในวาระครบ ๒๐ ปีที่ขับเคลื่อนกันมา

จัดงานมาแล้ว ๑๔ ครั้ง

โดยผมนั้นขอตามมาเรียนรู้ว่าเป็นอย่างไรไปถึงไหนแล้ว

ในฐานะคนหนึ่งที่ร่วมขบคิดขับเคลื่อนครั้งแรกเมื่อปี ๒๕๔๙ โน้น กับ Pairot Singbun

พอดี Maitree Jongkraijug นำเสนอไว้ดีมาก

ก็เลยขอลอกเล่าถึงความเป็นมาตามนี้

เนื่องจากยาวมาก ก็เลยมีปรับบ้างให้อ่านง่ายขึ้นตามนี้นะครับ

#งานสร้างสุขภาคใต้ ครั้งที่ 14 ประจำปี 2568

“20 ปี ปลุกพลังวิถีถิ่นใต้ สู่สุขภาวะแห่งอนาคต”

โดย นายไมตรี จงไกรจักร์

ผู้จัดการมูลนิธิชุมชนไท

วันอังคารที่ 19 สิงหาคม 2568  เวลา 09.30 – 09.40 น.

#​งานสร้างสุขภาคใต้ คือ พื้นที่กลางที่สร้างให้เกิดกระบวนการเชื่อมร้อยเครือข่าย สานพลัง ในการผลักดัน และขับเคลื่อนกระบวนการนโยบายสาธารณะ ให้เกิดความมั่นคง 4 ประเด็น คือ #ความมั่นคงทางอาหาร #ความมั่นคงทางสุขภาพ #ความมั่นคงทางมนุษย์ และ #ความมั่นคงทางทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม โดยมีเป้าหมายเพื่อบรรลุให้เกิดภาคใต้แห่งความสุข การจัดงานในช่วงแรกใช้ชื่อว่า เวทีโชว์ แชร์ เชื่อม เป็นงานที่ภาคีเครือข่ายที่ทำงานสร้างเสริมสุขภาพและภาคประชาสังคมได้มีโอกาสนำผลงานมานำเสนอแลกเปลี่ยนเกิดเป็นเครือข่ายร่วมสานพลังขับเคลื่อนความร่วมมือไปด้วยกัน และได้ขยับสู่ #กระบวนการสมัชชาสุขภาพ ได้นำเครื่องมือกระบวนการนโยบายสาธารณะแบบมีส่วนร่วมเข้ามาใช้ในการทำงานสร้างสุขภาคใต้ จนเกิด #ชุดความรู้ #พื้นที่ต้นแบบ ในการทำงาน และ #ยกระดับเป็นข้อเสนอเชิงนโยบายของภาคใต้

​งานสร้างสุขภาคใต้ได้จัดมาแล้ว 13 ครั้ง มีหน่วยงานเจ้าภาพหลักที่สำคัญ 2 องค์กร คือ สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) และสำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (สช.) และยังมีหน่วยงานร่วมจัดคือ สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) กระทรวงสาธารณสุข สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (พอช.) และภาคีเครือข่ายสร้างเสริมสุขภาพภาคใต้ โดยมี #สถาบันนโยบายสาธารณะมหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ เป็นหน่วยงานประสานการจัดงานสร้างสุขภาคใต้ โดยใช้กลไกที่มีในพื้นที่ร่วมสานพลังและขับเคลื่อนประเด็นระดับพื้นที่ไปจนถึงการขับเคลื่อนประเด็นระดับเขตภาคใต้

สรุปผลการขับเคลื่อน ดังนี้

#ช่วงที่_1 งานสร้างสุขภาคใต้ ครั้งที่ 1 – 3 ช่วง พ.ศ.2549 – 2551 ใช้ชื่อเวที โชว์ แชร์ เชื่อม เป็น #เวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ระหว่างเครือข่ายเพื่อการสานพลังการทำงานร่วมกัน ให้เครือข่ายภาคประชาสังคมและเครือข่ายชุมชนทั้งเชิงประเด็นและเชิงพื้นที่ มีการเคลื่อนไหวเพื่อการสร้างสุขของคนใต้ เชื่อมประสานขบวนการทางสังคมที่ทำมาก่อน โดยมีเครือข่ายวิชาการเป็นแกนประสานกลาง เกิดการยกระดับศักยภาพของเครือข่ายในการใช้ข้อมูลความรู้เป็นฐานในการขับเคลื่อนงานสร้างเสริมสุขภาพ

#ช่วงที่_2 งาน #สมัชชาสุขภาพภาคใต้ ครั้งที่ 4 – 7 ช่วง พ.ศ. 2552 – 2556 ใช้ชื่องานสมัชชาสุขภาพภาคใต้ จากเวทีโชว์แชร์เชื่อมสู่กระบวนการพัฒนานโยบายสาธารณะ ใช้เครื่องมือ พรบ.สุขภาพแห่งชาติ ให้เครือข่ายทั้งภาครัฐ ภาคชุมชน ภาควิชาการ ได้มาร่วมแลกเปลี่ยนเรียนรู้ในการจัดทำข้อเสนอเชิงนโยบาย เกิดเครือข่ายสมัชชาสุขภาพใน 14 จังหวัดภาคใต้ร่วมกับกับเครือข่ายสร้างเสริมสุขภาพภาคใต้ แต่ละจังหวัดมีการกำหนดประเด็นสำคัญเป็นวาระและกำหนดวาระของภาคใต้ ได้ร่วมกันวางทิศทาง ร่วมออกแบบกระบวนการ เชื่อมประสานกับการขับเคลื่อนกระบวนการนโยบายสาธารณะ

#ช่วงที่_3 งานสร้างสุขภาคใต้ ครั้งที่ 8 – 9 ช่วง พ.ศ.2558 - 2559 ได้ออกแบบกลไกและทิศทางการทำงานร่วมกันของเครือข่ายสุขภาพภาคใต้ในการ #ขับเคลื่อนสุขภาวะของคนใต้ จนตกผลึกร่วมกันที่จะขับเคลื่อนให้เกิดความยั่งยืน ต้องทำให้เกิดภาคใต้แห่งความสุขจึงได้ร่วมกันกำหนดวาระสร้างสุขของภาคใต้ 4 ประเด็น คือ ความมั่นคงทางสุขภาพ ความมั่นคงทางมนุษย์ ความมั่นคงทางอาหาร และความมั่นคงทางทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม และยกระดับงานขับเคลื่อนงานในพื้นที่ไปสู่การพัฒนาเป็นข้อเสนอเชิงนโยบาย

​

ช่วงที่ 4 งานสร้างสุขภาคใต้ร่วมกับงานสมัชชาสุขภาพภาคใต้ ครั้งที่ 10 – 13 ช่วง พ.ศ.2561 – 2566 มุ่งเน้น #การขับเคลื่อนงานของภาคีสุขภาวะในภาคใต้ ให้เกิด “ความเป็นเครือข่ายสุขภาวะ” โดยใช้กลไกการขับเคลื่อนงานในพื้นที่ เน้นการนำข้อเสนอเชิงนโยบายที่ได้จากงานสร้างสุขในแต่ละครั้ง ไปขับเคลื่อนเพื่อสร้างกลไกสานพลังและขยายเครือข่ายการทำงานให้เพิ่มขึ้น และสร้างรูปธรรมความสำเร็จจากการขับเคลื่อนข้อเสนอเชิงนโยบาย โดยใช้เครื่องมือและกระบวนการนโยบายสาธารณะในการประสาน เชื่อมสานพลัง และยกระดับการทำงานเชิงประเด็น เชิงพื้นที่และเครือข่าย การติดตามผลการขับเคลื่อนข้อเสนอ และการผลักดันข้อเสนอเชิงนโยบายสู่การปฏิบัติการโดยหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

​สรุปผลการดำเนินงานที่ผ่านมา

​1. #เกิดกลไกการขับเคลื่อน 3 ภาคส่วน ได้แก่

1)  #กลไกปฏิบัติการระดับพื้นที่ ได้แก่ แกนนำเครือข่ายที่ขับเคลื่อนงานเชิงประเด็นร่วมกับภาคีเครือข่ายต่าง ๆ ในการแก้ไขปัญหาสุขภาวะในระดับพื้นที่ เช่น เครือข่ายเกษตรกรรมภาคใต้ คณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอ (พชอ.) สมัชชาสุขภาพจังหวัด เครือข่ายท่องเที่ยวโดยชุมชนภาคใต้ เครือข่ายเยาวชน

2) #กลไกภาควิชาการ มีบทบาทสนับสนุนการขับเคลื่อนและยกระดับผลการขับเคลื่อนเป็นชุดความรู้ต่าง ๆ พัฒนาเป็นข้อเสนอเชิงนโยบาย และ

3) #กลไกระดับนโยบาย ได้แก่ หน่วยงานภาครัฐ ท้องถิ่น และองค์กรระดับนโยบาย ให้การสนับสนุนการนำผลที่เกิดขึ้นพัฒนาไปสู่แผนงาน โครงการต่าง ๆ และบรรจุเข้าเป็นแผนของหน่วยงานเพื่อให้เกิดการขับเคลื่อนอย่างเป็นรูปธรรม

​2. #เกิดภาคีเครือข่ายเชิงประเด็น จำนวน 12 ประเด็น ได้แก่ เครือข่ายเกษตรและอาหารภาคใต้ เครือข่ายเยาวชน เครือข่ายผู้สูงอายุ เครือข่ายลดปัจจัยเสี่ยงเหล้าบุหรี่สารเสพติด เครือข่ายภัยพิบัติภาคใต้ เครือข่ายการท่องเที่ยวโดยชุมชนภาคใต้ เครือข่ายการจัดการขยะ เครือข่ายกลไกกองทุนตำบล เครือข่ายการแพทย์พหุวัฒธรรม เครือข่ายชุมชนน่าอยู่ เครือข่ายตำบลจัดการตนเอง และเครือข่ายสื่อสร้างสุขภาคใต้ ในระดับจังหวัดมีเครือข่ายเกิดขึ้น 137 เครือข่ายกระจายใน 14 จังหวัดภาคใต้ มีการเชื่อมร้อยกระบวนการทำงานร่วมกับทีมแกนนำในพื้นที่และหน่วยงานภาครัฐ สถาบันการศึกษาในจังหวัด และแกนนำในพื้นที่​

​3. #เกิดข้อเสนอเชิงนโยบายในระดับภาคใต้ 4 ประเด็น และรูปธรรมความสำเร็จ คือ

​- ประเด็นความมั่นคงทางอาหาร ขับเคลื่อนข้อเสนอเชิงนโยบายใน 2 เรื่อง คือ

1) การขับเคลื่อนเกษตรกรรมยั่งยืน วนเกษตร และสวนยางยั่งยืนในพื้นที่ภาคใต้ โดยเครือข่ายเกษตรกรรมและอาหารเพื่อสุขภาพภาคใต้  กระบวนการขับเคลื่อน 3 กลไก คือ กลไกภาคีหลักระดับปฏิบัติการในพื้นที่สร้างพื้นที่ต้นแบบการทำเกษตรผสมผสานในสวนยาง จำนวน 20 แปลง ในจังหวัดชุมพรและระนอง กลไกระดับวิชาการสนับสนุนความรู้ จัดทำชุดความรู้ด้านเกษตรผสมผสานในสวนยาง และกลไกระดับนโยบายร่วมกับ กยท.และ สปก. เพิ่มขึ้น

2) การยกระดับพื้นที่เป็นชุมชนสีเขียวเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืนด้านความมั่นคงทางอาหาร จำนวน 5 รูปแบบ คือ ชุมชนเกษตรกรรมยั่งยืน ชุมชนลุ่มน้ำสีเขียว ชุมชนเกษตรอัตลักษณ์ ชุมชนประมงยั่งยืน และชุมชนท่องเที่ยวสีเขียว มีพื้นที่นำร่องในภาคใต้ 21 พื้นที่

​- ประเด็นความมั่นคงทางสุขภาพ มีข้อเสนอเชิงนโยบาย เรื่อง กองทุนส่งเสริมสุขภาวะระดับจังหวัด และคณะกรรมการสุขภาวะระดับจังหวัด นำร่องขับเคลื่อนในจังหวัดสุราษฎร์ธานี และภูเก็ต เพื่อบูรณาการกลไกและแหล่งทุนต่าง ๆ ในระดับจังหวัดให้เกิดการทำงานแก้ไขปัญหาปัจจัยเสี่ยงทางสุขภาพ

​- ประเด็นความมั่นคงทางมนุษย์ ขับเคลื่อนเรื่องการเตรียมรองรับสังคมสูงวัย โดยให้ความสำคัญกับกลุ่มวัย ตั้งแต่วัยเด็ก 0-5 ปี วัยเรียน-วัยรุ่น 6 – 20 ปี วัยทำงาน 21 – 59 ปี และวัยผู้สูงอายุ 60 ปีขึ้นไป เกิดแผนการเตรียมรองรับสังคมสูงวัยจึงประกอบไปด้วย 5 ด้าน คือ สุขภาพดี เศรษฐกิจมีเงินออม สภาพแวดล้อมปลอดภัย สังคมเข้าถึงสิทธิสวัสดิการ และสื่อสารเทคโนโลยีทันโลก

​- ประเด็นความมั่นคงทางทรัพยากรธรรมชาติ ได้ขับเคลื่อนข้อเสนอเชิงนโยบายในประเด็น “พื้นที่พิเศษการจัดการท่องเที่ยวโดยชุมชนเพื่อการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน นำร่องในพื้นที่  ตำบลศาลาด่านโมเดล อำเภอเกาะลันตา จังหวัดกระบี่ และมะรุ่ยแห่งความสุข ตำบลมะรุ่ย อำเภอทับปุด จังหวัดพังงา เกิดเป็นแผนการจัดการทรัพยากรและบูรณาการกลไกของภาคีหน่วยงานต่าง ๆ ในระดับตำบลและอำเภอ และในข้อเสนอการจัดการภัยพิบัติโดยชุมชนท้องถิ่นภาคใต้ ได้นำเสนอต่อคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (คสช.) และผลักดันเข้าสู่คณะรัฐมนตรี เพื่อให้ข้อเสนอถูกนำไปขับเคลื่อนโดยหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

​

ปัจจุบันมีภาคีเครือข่ายสร้างสุขภาคใต้ที่เข้าร่วมกระบวนการสานพลังขับเคลื่อนเชิงนโยบายมาตั้งแต่ครั้งที่ 9 - 13 จำนวน 4,027 คน แยกเป็นภาคีเครือข่ายประเด็นความมั่นคงทางอาหาร 778 คน เครือข่ายประเด็นความมั่นคงทางสุขภาพ 1,126 คน เครือข่ายประเด็นความมั่นคงทางมนุษย์ 1,266 คน และเครือข่ายประเด็นความมั่นคงทางทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม จำนวน 857 คน เครือข่ายทั้ง 4 ประเด็นกระจายใน 14 จังหวัดภาคใต้ และยังแยกออกเป็นเครือข่ายประเภทภาครัฐ 48 คน นักวิชาการ 149 คน แกนนำขับเคลื่อน 189 คน องค์กรนโยบาย 48 คน ผู้ร่วมดำเนินงานในพื้นที่ 3,516 คน และทีมสื่อสาร 77 คน

​       

สำหรับงานสร้างสุขภาคใต้ ครั้งที่ 14 ประจำปี 2568 ใช้ชื่อว่า “20 ปี ปลุกพลังวิถีถิ่นใต้ สู่ สุขภาวะแห่งอนาคต” ซึ่งก้าวเข้าสู่ปีที่ 20 ของการจัดงานสร้างสุขภาคใต้ ได้นิยามให้ “งานสร้างสุขภาคใต้ เป็น พื้นที่กลางของเครือข่ายที่มีอุดมการณ์ร่วม ในการสร้างให้คนใต้ กินดี อยู่ดี มีความสุข มีสิ่งแวดล้อมดี และสร้างอำนาจร่วมในการจัดการตนเอง ภายใต้ตัวชี้วัดการขับเคลื่อน 4 ด้าน คือ เศรษฐกิจ สังคม สุขภาพ ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม มีเป้าหมายการขับเคลื่อนงานที่สำคัญต้องสร้างเครือข่ายที่มีอุดมการณ์ร่วมในการจัดการตนเองของคนใต้ รูปธรรมความสำเร็จจากการขับเคลื่อนข้อเสนอเชิงนโยบาย และ การผลักดันข้อเสนอเชิงนโยบายสู่องค์กรหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง มีนโยบายการขับเคลื่อนและผลักดัน 4 ประเด็น คือ

1) ประเด็นความมั่นคงทางสุขภาพ การขับเคลื่อนประเด็นบุหรี่ โรคไม่ติดต่อเรื้อรัง และปัญหาสุขภาพจิต

2) ประเด็นความมั่นคงทางมนุษย์ สานพลัง 5 ดี สู่วิถีความสุขคนใต้ : เรียนดี ดูแลดี เศรษฐกิจดี ที่อยู่อาศัยดี สังคมดี

3) ประเด็นความมั่นคงทางอาหาร ระบบเกษตรและอาหารที่ยั่งยืนเพื่อสุขภาวะของคนใต้ และ

4) ประเด็นความมั่นคงทางทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ดุลยภาพทรัพยากรจากภูผา สู่ มหานที เพื่อภาคใต้แห่งความสุข

​

ผู้เข้าร่วมงานสร้างสุขภาคใต้ ครั้งที่ 14 ประจำปี 2568 ประกอบด้วย ภาคีเครือข่าย 4 ประเด็นภาคใต้ เครือข่าย 14 จังหวัดภาคใต้ เครือข่ายเยาวชนในภาคใต้ เครือข่ายสื่อสร้างสุขภาคใต้ หน่วยงานภาครัฐ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น นักวิชาการ และผู้สนใจทั่วไป จำนวน 1,000 คน ในการนี้ กระผมจึงขอเรียนเชิญภาคีเครือข่ายทุกท่านได้เข้าร่วมกระบวนการเวทีสาธารณะทั้ง 4 ประเด็นในช่วงบ่าย เพื่อสร้างให้เกิดกลไกการติดตามและขับเคลื่อนข้อเสนอเชิงนโยบายไปสู่การปฏิบัติการทั้งในระดับพื้นที่และเชิงประเด็น

๑๙ สิงหา ๖๘ ๑๔๓๘ น

มอ ตรัง

https://www.facebook.com/photo/?fbid=1880286429533137&set=pcb.1880286686199778